ACE & Travma

Çocukluk Deneyimleriniz Bugünü
Nasıl Şekillendiriyor? ACE Nedir?

Dr. Özlem Şahin · Klinik Psikolog

Büyürken yaşadığımız deneyimler, yetişkinlikte kim olduğumuzu etkileyebilir: Sevildik mi, güvende hissettik mi, korunduk mu?

1990'larda ABD'de CDC ve Kaiser Permanente'nin yürüttüğü kapsamlı bir araştırma, çocuklukta yaşanan olumsuz deneyimlerle yetişkinlik sağlığı arasındaki ilişkiyi geniş bir örneklemde ortaya koydu. Bu araştırmadan doğan ACE kavramı (Adverse Childhood Experiences, yani Çocukluk Dönemi Olumsuz Yaşantılar), bugün klinik psikolojinin önemli referans noktalarından biri.

ACE neler içeriyor?

İlk araştırma 7 kategoriyle başladı. Bugün yaygın olarak 10 kategori kullanılıyor:

Her "evet" yanıtı bir puan sayılır. Araştırmalar, bu puan yükseldikçe yetişkinlikte depresyon, kaygı, ilişki sorunları ve bazı bedensel hastalıkların daha sık görüldüğünü gösteriyor. Bu bir ilişkidir, kesin bir neden-sonuç değil. Aynı geçmişe sahip herkes aynı yere varmaz.

Bugünle bağlantısı nasıl kurulur?

Çocukluk deneyimleri zihnimizde derin izler bırakabilir. Bu izler kendimiz, diğer insanlar ve dünya hakkındaki inançlarımızı şekillendirebilir. Şema terapi bunlara erken dönem uyumsuz şemalar der. Bunlar çocuklukta öğrenilen ve yetişkinlikte de devam eden kalıplardır. "İhtiyaçlarım önemli değil" ya da "Sonunda herkes gider" gibi inançlar buna örnektir.

Bu kalıplar çoğu zaman yakın ilişkilerde, ebeveynlikte ya da iş hayatında yeniden canlanır. Kişi aynı duyguları neden tekrar tekrar yaşadığını anlamayabilir.

Klinik pratiğimde sıkça görüyorum: İnsanlar yaşadıkları zorlukları çoğu zaman "kendi kusurları" olarak görüyor. ACE bakış açısı soruyu değiştiriyor. "Sende ne yanlış?" sorusunun yerini "Sana ne oldu?" alıyor.

Bu bir kader mi?

Hayır. ACE puanı bir kader değil, anlamak için bir başlangıç noktasıdır.

Araştırmalar koruyucu etkenlerin de önemli olduğunu gösteriyor. Çocuklukta güvenilir bir yetişkinin varlığı ve olumlu deneyimler, yetişkinlikteki ruh sağlığıyla ilişkili bulunuyor.

Yetişkinlikte de değişim mümkün. Güvenli bir terapi ilişkisi içinde şema terapi, TF-BDT ve EMDR gibi kanıta dayalı yaklaşımlarla bu kalıplar fark edilebilir ve dönüştürülebilir.

"Travma size ne olduğu değil, sonucunda içinizde ne yaşandığıdır." — Dr. Gabor Maté

Geçmişte yaşananları anlamak, bugünkü örüntüleri değiştirmenin ilk adımıdır.

Kaynaklar

ACE skorunuzun ne anlama geldiğini birlikte değerlendirelim.

İlk görüşmede sadece tanışıyoruz — hiçbir baskı yok.

WhatsApp'tan Randevu Al
← Tüm Yazılar Sonraki Yazı →